اعوذ بالله من الشيطان الرجيم

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين ، و صلي الله علي محمد و آله الطاهرين و لعنت الله علي اعدائهم اجمعين من الآن الي يوم الدين .

اللهم كن لوليك الحجه ابن الحسن صلوتك عليه و علي آبائه في هذه الساعه و في كل الساعه ، وليا و حافظا و قائدا و ناصرا و دليلا و عينا حتي تسكنه ارضك طوعا و تمتعه فبها طويلا .

و بعد قال الله الحكيم

اعوذ بالله من الشيطان الرجيم ، بسم الله الرحمن الرحيم، تبارك الذي نزل الفرقان علي عبده ليكون للعالمين نذيرا (1)

بحث امسال ما در اين شبهايي كه خدمتتان هستيم ، بعون الله تعالي ، پيرامون سوره فرقان است .

سوره فرقان در جز, هجدهم و از سوره هاي نوراني ايست كه آنطوركه راويان حديث نقل كرده اند ، در مكه نازل شده است .

در بعضي از نقلها آمده كه تمامي سوره در مكه نازل شده الا سه آيه 70و 69 و 68 كه در مدينه نازل شده اند .

در بحث تعداد آيات سوره مرحوم طبرسي و ديگرمفسران تقريبا بدون اختلاف قائل به اينند كه اين سوره 77 آيه دارد . (هفت و هفت هم ميشود چهارده ، انشاء الله معصومين عليهم السلام عنايت كنند تا ما بتوانيم فيض و تحفه اي از اين آيات کسب کنیم)

در فضيلت سوره باید گفت که ظاهرا مانند بسياري از سوره هاي مكي دیگر تاثير بسزايي در باور به قيامت دارد .

مستحضر هستيد که سوره هاي مكي نوعا آياتشان كوتاه است. كارشناسان ميگويند موسيقي سوره هاي مكي با سور مدني خيلي فرق دارد و حتي نظمي كه در كلمات و حروفشان هست معمولا بگونه ايست كه زود حفظ ميشوند . (دوستاني كه در حفظ قرآن مشكل دارند ، بد نيست از سوره هاي مكي شروع كنند)

يك رمز اينكه كارشناسان توصيه ميكنند براي راحت بودن كار در حفظ قرآن از جز, سي ام شروع كنيد شايد به همين جهت باشد . چرا كه بخش عمده ای از جز, سي ام ، سوره هاي كوتاهي اند كه در مكه نازل شده و نوعا مكي اند .

همچنان که درسوره هاي مكي بحث معاد پر رنگ است ، نگاه سوره فرقان نیز نوعا نگاه آخرتيست .

(البته در سوره فرقان مباحث مختلفی مطرح می باشد ، اما چند مساله مهم در این سوره وجود دارد که براي ما داراي اهميت بیشتریست)

بنده هرسال که ميخواهم يك سوره يا بحثي را در ماه رمضان عرض بكنم ، دنبال اين هستم كه ببينم جامعه چه خلا, ها و كمبودي دارد ، تا به تشخيص خودمان بتوانيم حركتي در راستاي آن خلا , ها داشته باشيم .

و امروز در جامعه ما بحث اخلاق بسیار ضعيف است و خيلي از آدمهايي كه به اوضاع جامعه نگاه تيزبين دارند مي نالند كه : در جامعه اخلاق روزبروز بيشتر ضربه مي خورد و اخلاقيات اسلامي كه پيشكش ، اخلاق انساني هم دستخوش اين هجوم قرار گرفته و ...

در نگاه قرآن ، اخلاق هم مبنا دارد و يكي از مباني اخلاقي ای كه بنظر من بايد در جامعه بحث شود ، بحث قيامت باوريست . در بين سوره هاي قرآن كه بحث اخلاق و مباني قيامتي اخلاق ، هر دو در آن خوب تبيين شده باشد ، سوره فرقان است .

(لذا به اين نتيجه رسيديم كه خوب است امسال سوره فرقان بحث شود . و درليست پيشنهادي سازمان اوقاف كل كشور هم اولين سوره ، سوره فرقان بود . اين سازمان معمولا با نگاه كارشناسانه سوره هايي را براي برپايي مجالس تفسير به شهرستانها پيشنهاد ميكند )

ذكر دو روايت در فضيلت سوره فرقان :

مرحوم صافي و مرحوم طبرسي و اكثر تفاسيري كه در فضيلت سوره ها روايت بيان ميكنند (مثل نور الثقلين) اين دو روايت را ذكر كرده اند .

1 ـ ابي ابن كعب ، راوي روايت ميگويد : قال رسول الله (صلي الله عليه و آله و سلم) :

" من قرا سوره الفرقان بعث يوم القيامه و هو يومن ان الساعه آتيه لا ريب فيها و ان الله يبعث من في القبور و دخل الجنه بغير حساب "

هر كس اين سوره را قرائت بكند ، در روز قيامت مبعوث ميشود درحاليكه باور و ايمان به اين دارد كه ساعه آتيه...

اما در روز قيامت كه همه به آن باور دارند ! چه کسی كه در دنيا باور داشت و چه او که باور نداشت وقتي قيامت را ببيند برایش معلوم خواهد شد که قيامت آمده است ! در خود روز قیامت که ديگر شكي در باور به قیامت باقی نمی ماند !

معلوم ميشود كه آن ايمان ، ايمانيست كه در آنجا مفيد بحال آدميست.یعنی برای کسی که ايمان دارد به اينكه "ان الساعه آتیه لا ريب فيها"

و وجود نازنين پيامبر وعده داده است که خداوند بر مي انگيزد آناني را كه در قبرها هستند و آنها بخاطر يقين و ايمانشان بغير حساب وارد بهشت مي شوند .

2 ـ اسحق ابن عمار از وجود نازنين آقاي ما ابي الحسن الرضا (ع) نقل ميكند كه حضرت فرمود :

"يابن عمار لاتدع قرائه تبارك الذي نزل الفرقان علي عبده ، فان من قرا ها في كل ليله لم يعذبه الله ابدا و لم یحاسبه و کان منزله فی الفردوس الاعلی"

حضرت رضا (ع) به ابن عمار كه از دوستان و ياران حضرت بوده و راوي حديث حضرت هم هست فرمود : سوره تبارك الذي نزل الفرقان علي عبده را فراموش نكن . (حضرت بجاي اسم سوره ، آيه اول رابيان مي فرمايند !)

آقايي ميخواست به سوره توحيد اشاره كند ، گفت : سوره بسم الله الرحمن الرحيم ، قل هو الله احد ، الله الصمد ، لم يلد و لم يولد ، و لم يكن له كفوا احد !

گاهي خود آيه فضيلت داشته و تكرارش هم لذتبخش است .

از روايت برمي آيد كه حضرت عنايت دارند كه بعضي اوقات سوره را با آيه اش معرفي كنند ، مثل آيه "سبحان الذي اسري بعبده ليل من المسجد الحرام الي المسجد الاقصي الذي باركنا حوله" (اسراء/1) ، آيه خودش زيبايي دارد و گوينده هم با بيانش لذت ميبرد و ائمه هم خيلي به اين نكات توجه داشتند .

من در روايات زيادي ديده ام كه معصومين اسم سوره را اينطور بيان ميكنند ، معلوم ميشود كه آيه اولي كه بر تارك سوره و مقدم الجيش آيات سوره است ، خود فضيلتي دارد كه تكرارش هم لذتبخش است .

و از طرف دیگر چون ممكن بود بعضي افراد اسم سوره را ندانند ، يا اسم سوره مشتبه بشود ، ائمه اینگونه بیان میکردند .

حضرت به ابن عمار فرمود : "لا تدع يعني ترك نكن" ، قرائت اين سوره را وامگذار ، سعي كن بر تکرار این سوره مداومت داشته باشي . اگر كسي اين سوره را در هر شب قرائت كند خداوند ابدا عذابش نمي كند .

بسياري از روايات ما وقتي ميگويند سوره ها را قرائت كنيد ، مي فرمايند : "في كل ليله" (در هر شب)

معلوم ميشود كه خود "شب" موضوعيت داشته و قرائت در شب فضيلت عجيبي دارد كه قيد "در شب" مي آيد .

(مثلا در فضيلت سوره الرحمن يا واقعه و ... هم حضرت مي فرمايند كه اگر كسي هر شب بخواند...)

سوره فرقان را هم حضرت ميفرمايند كه كسي كه در هر شب بخواند ...

چرا "شب" ؟ چون اصلا "شب" وقت قرائت است . سيره وجود نازنين پيامبر عظيم الشان اسلام هم اين بود كه در "شب" قرائت مي كردند .

در گذشته رسم بود كه حتما بايد شبها در خانه قرآن خوانده مي شد . در خانه بعضي از بستگان (خدا رحمتشان كند) اين برنامه بوده و ما خودمان هم وقتي قرآن ياد گرفته بوديم ، به ما سفارش ميكردند و ميگفتند اگر قرآن نخوانيد از شام خبري نيست !

يعني در شب يك مقدار قرآن خوانده ميشد . خصوصا شبهاي جمعه كه ديگر از نماز هم واجب تر بود ! (كه البته رسم خيلي خوبي بود)

الان ميبينيد پدركه به خانه مي آيد ميگويد : "...كانال سه آن سريال را داده يا نه ؟ كانال دو چه دارد ميدهد ؟ كانال يك چه خبر است ؟ ..."

ان شاء الله برنامه اي بگذاريم كه هر شب در خانه يكربع ، بيست دقيقه اي قرآن خوانده بشود .

در مورد قرائت در شب آمده است :

"... اما اليل فصافون اقدامهم تالين لاجزاء القرآن ، يرتلونه ترتيلا ، يحزنون به انفسهم و يستبشرون به دواء دائهم "

(نهج البلاغه ، خطبه 184)

امير المومنين (سلام الله عليه) مي فرمايند :

متقين و پرهيزگاران ويژگيشان اينست كه در شب "صافون اقدامهم و تالين لاجزاء القرآن" هستند . يعني در شب قدمهاي صاف داشته و بيشتر ايستاده اند و جزء جزء قرآن راتلاوت ميكنند .

از "صافون اقدامهم "معلوم ميشود كه قرائت ايستاده (يعني در نماز) خود فضيلتی دارد . برطبق بعضي روايات دليل اينكه اينقدر بر روي نماز تاكيد شده و نماز واجب و مستحب داريم ، آنست كه مردم بيشتر قرآن بخوانند .

ما معمولا در نماز سوره هاي كوتاه (مثلا سوره توحيد) ميخوانيم و اگر امام جماعت هم يك سوره طولاني تر بخواند ، همه دادو فرياد ، يكي ديسك كمر دارد ! يكي پايش درد ميكند ! و ...

اقلا در نمازهاي فرادا سعي كنيم سوره هاي طولاني بخوانيم ، چه اشكال دارد که انسان در نماز نافله ياسين بخواند ؟

چه اشكال دارد که انسان بجاي قل هو الله در نافله اش سوره فرقان بخواند؟ اصلا آيات كه تكرار مي شوند ،كم كم حفظ هم ميشوند و نيازي نيست كه فرد يك جا بنشيند و حفظ بكند .

من خيلي از جاهاي زيارات و ... را اينجور حفظ شدم كه مثلا هر روز باباي من هنگام بيرون رفتن از خانه ، اول آيه الكرسي ميخواند و من می شنيدم و حفظ می شدم . يا مثلا سوره واقعه را مستحب بود روي يك جهاتي چند شب خواندم و بعد ديدم كه حفظ کرده ام . خيلي از شما ها هم که چندين جا كه يك سوره را قرائت كرديد ، حفظ شد ه ايد .

لذاست که وقتي در نماز(خصوصا در شب) سوره ها را تكرار ميكنيد آرام آرام ميبينيد كه بسياري از آنها را حفظ شده و به مضامين بسياري از آيات واقف مي شويد و ديگر نياز نيست كه وقت مستقلي برايش بگذاريد .

آنها كه ميخواهند چيزي را حفظ كنند (پشت كنكوريها) ميگويند كه در شب آدم خوب حفظ ميكند ، مخصوصا قبل ازخواب .

معلوم ميشود كه در شب حافظه ، ذهن و مغز انسان فراغت بيشتري دارد .

خدا رحمت كند ، دوستي داشتيم كه هرشب از مسبحات (سوره هايي كه با "يسبح" يا "سبح" آغازميشوند) شروع ميكرد و تا آخر قرآن را ميخواند . كه اينهم خود توفيقيست ! حال اگر شما هر شب نمي توانيد بخوانيد ، توصيه ميكنم كه يك شب سوره واقعه بخوانيد ، يك شب فرقان ، يك شب الرحمن ، يك شب ياسين ... كه هم لذت دارد و هم نظمي دنبال ميشود .

فرمود : " قراء في كل ليله لم يعذبه الله ابدا و لم يحاسبه و كان منزلته في الفردوس الاعلي"

خداوند از او بخاطر قرائت سوره فرقان محاسبه نمي كند و جايگاهش هم در فردوس اعلي خواهد بود .

(اين بشارتيست براي اهل فرقان و آنهايي كه دوستدار سوره فرقان هستند ، ان شاءالله)

"بسم الله الرحمن الرحيم"

همه معناي بسم الله الرحمن الرحيم را ميدانيم و ميدانيم كه هيچكدام نميدانيم ! چرا که از اسماء الهيست و اسم اعظم الهي در آن قرار دارد . اگر يك ماه رمضان به تفسير آيه "بسم الله الرحمن الرحيم" بپردازيم باز هم وقت كم مي آيد . اين را بزرگان ميگويند ، ما كه چيزي بلد نيستيم ! اما همين اعتراف به اينكه نمي دانم خودش قيمت دارد .

" تبارك الذي نزل الفرقان علي عبده"

"تبارك" صيغه تفاعل است از "برك" . در فارسي هم كه ميگوييم "بركت" ريشه لغوي اش همانست .

در تفاسير اينجور آمده است :

"تبارك : عظمت بركاته " ( بركاتش بزرگ است)

"تبارك : كثرت بركاته " (بركاتش زياد است )

"تبارك الذي..." ،یعنی آن كسي كه فرقان را فرستاد بركاتش زياد (بزرگ) است .

بركات چيست؟ بركت يعني چه ؟

در لغت آورده اند که "بركت : كثره في الخير" . كثرت در خير را تعبير به "بركت" ميكنند .

پس وقتي گفته ميشود خدا به مال شما بركت دهد ، يعني خدا خير مال شما را زيادكند - خدا به عمر شما بركت دهد يعني خير عمر شما را زياد كند ـ خداوند در رزق شما بركت قرار بدهد يعني خير رزق شما را زيادتر قرار بدهد .

بعضي گفته اند "بركت" غير از بزرگي و كثرت ، دوام هم داردو از اين جهت تعبير به "بركت" ميشود كه دوام خير دارد ، خير همواره در آن برقرار است و اينطور نيست كه يك روز باشد و يك روز نباشد . مانند جايي كه پرندگان طبق روال به آن مكان مي آيند و آب و دانه ميخورند ، که در فارسي هم تعبير به بركه ميشود .

در برنامه هاي تلويزيوني كه حیات وحش را بررسي ميكنند ديده اید كه حیوانات هر روز راه افتاده و به جاي مخصوصی رفته و آب ميخورند ، چراکه ميد انند هر روز در آنجا آب (دوام خير) هست .

پس در حقيقت "بركت" يعني چيزي كه دوام خير داشته و همواره باشد .

بعضي هم "بركت" را بمعني تقدس و جلالتي گرفته اند كه تداوم داشته باشد .

"تبارک الذی نزل الفرقان"

بركت آن كسي زيادست كه آرام آرام فرقان را فرستاد .

"نزل" : بتدريج فرستاد ، بتدريج نازل كرد . "فرقان" هم از نامهاي قرآن است . وجوهي براي آنكه چرا نام قرآن را "فرقان" گذارده اند ذكر شده كه همه درست بوده و از خصوصيات و ويژگيهاي قرآن ناشي ميشوند :

ـ قرآن فارق حق و باطل است ، يعني فرق گذاشته و جدا مي كند .

ـ قرآن فرق بين حلال و حرام را تبيين ميكند .

ـ قرآن صواب و خطا (راه درست و راه غلط) را تبيين ميكند ، جدا ميكند ، صف كشي و حصار كشي ميكند . اگر كسي اهل خيرباشد ، با قرآن راهش معلوم و اگر كسي هم اهل شر باشد راهش مشخص ميگردد . اينجور نيست كه قرآن کسی را بين بين بگذارد . قرآن كتاب ترديد نيست ، كتاب يقين است ، قول هزل نيست ، قول فصل است . به تعبير ديگر قرآن كلامي نيست كه تكليف را مشخص نكند . اگر كسي به قرآن ايمان بياورد ، تكليفش معلوم است (يا اينطرف ، يا آنطرف ، بين بين ديگر ندارد !)

لذاست كه در قرآن سوره كافرون آمده است :

"قل يا ايها الكافرون ، لا اعبد ما تعبدون ، ولا انتم عابدون ما اعبد ، ولا اعبد ما عبدتم ، ولا انتم عابدون ما اعبد ، لكم دينكم ولي الدين "

نه شما به خط ما مي آييد نه ما به خط شما ، بگذاريد اين حصار كشيده شود .

آنچه كه امروز براي جامعه ما آفت شده ، اينست كه عده اي ميگويند :كافران كه همه اش باطل نيستند ، بعضي عقايدشان خوب است ! اخلاقشان، فلان غيرتشان و... خيلي خوب است !

ما گاهي بجاي آنكه قول فصل را رعايت كنيم و بين حق و باطل فارق بشويم ، ميگوييم : "يك مقدار شما حق داريد و يك مقدار ما حق داريم ..."

در حاليكه اصلا چنين چيزي نيست ! مانند آنست كه ما جنبه هاي اساسي در فصل حق و باطل را كنار گذاشته و به شاخ و برگ بپردازيم ! انساني كه با قرآن بيعت كند ، تمامش برحق است و كسي كه با قرآن بيعت درست نكرده ، باطل است . والسلام .

لذا در بحث ايمان به قرآن بايد توجه داشت كه قرآن به خيلي از ترديدها و شكها و بين بين ماندن ها خاتمه داده است .

"علي عبده "

تا اينكه براي جهانيان نذير باشد .

"عبد" كيست كه فرقان براو نازل شده است ؟ معلوم ميشود كه اين "عبد"(وجود نازنين حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم) خيلي برجسته است .

يك نكته ظريف كه در تفسيرها نيامده است :

چرا در اينجا نفرمود : "تبارك الذي انزل الفرقان علي عبده ليكون للعالمين نذيرا"؟

فرقان ، قرآن است و خدا هم در يك شب برپيامبر فرستاد ، و اگر"انزل" هم مي آمد ، درست بود اما علت چيست كه "نزل" آورد؟

اگر بخواهيد چيزي (مثلا لباس يا فرش) را پاره و دو تكه بكنيد ، اينكار از يك جا شروع و به يك جا ختم ميشود . پس در جداسازي ، تدريج ، امري لازم و بديهيست . حتي وقتي که چيزي سريع پاره شود باز هم تدريجيست منتها بسرعت صورت ميگيرد .

جداسازي حق و باطل نيز اينجورست كه بتدريج صورت ميگيرد .

(قطع نوار)

کتاب قرآن هم كه برويژگي جداسازي قرآن دلالت دارد نياز به فعلي دارد كه در بردارنده مفهوم تدريج باشد . لذا "نزل الفرقان"به اين تعبير است كه خداوند فرقان را بتدريج فرستاد .

بنابراين فارق قائل شدن هم از باب رحمت است كه با حوصله و آرام آرام صورت ميگيرد ، يكدفعه نميزنند توي برجك طرف . اگر كسي در تربيت قرآني قرار بگيرد ، نتيجه بايد اين بشود كه آرام آرام از باطل بتمامه جدا بشود و اگر دفعتا ما را بگيرند ، قالب تهي ميكنيم چرا كه به خيلي از بواطل و ظلمات در زندگي مبتلا هستيم . قرآن ويژگي اش اينست كه آرام آرام و با مدارا و دقت اين بواطل ، كجي ها و زشتي ها را از ما جدا ميكند .

"ليكون للعالمين نذيرا"

بجهت اينكه براي جهانيان نذير باشد .

"عالمين" در فارسي به جهانيان تعبير ميشود . (كه بنظر تعبير درست و زيبايي مي آيد)

جهانها را نمي گويند "عالمين" ، در آنصورت بايد "عالم" را جمع ببندند و بگويند "عوالم" (جمع مكسر عالم). در اينجا كه دارد "عالمين" ، يعني جهانيان ، آنها كه در جهان هستند . در جهان موجودات متفاوتي هستند : ماسوي الله ، همه عالم ، هرچه كه هست .

چرا "عالمين " آمد و علامت جمع سالم به "عالم" اضافه شد؟

"عالمين" معمولا به ذوي العقول تفسير ميشود ، يعني ذوي العقولي كه در اين جهانها هستند . لذا گفته ميشود كه شامل جن و انس ميشود .

بنابراين پيامبر نذيراست براي همه كساني كه اهل انديشه و فكر اند . (هم براي جن و هم براي انس)

پس آيا پيغمبرفقط پيغمبر انسانهاست ؟ خير، پيغمبر اجنه هم هست .

آيا پيغمبرفقط مال اجنه و انسان است و براي ملائكه چيزي ندارد ؟

از اين آيات ميتوان استفاده كرد و روايات ما هم مويد اينست كه پيغمبركه پيشرو است پيشرو همه ذوي العقول عالم است .

خدايا توفيق فهم فرقان را به ما كرامت بفرما .

در دنيا و برزخ و قيامت دست ما را از قرآن و عترت كوتاه مفرما .

پروردگارا آنچه به اوليائت در اين شبهاي ماه رمضان وعده داده اي ، قابليتش را و توفيق دركش را به ما هم بركت بفرما .

پروردگارا از اينكه به ما عمر دادي ، يك ماه رمضان را درك بكنيم ، تو را سپاسگزاريم ، توفيق درك ماه رمضانهاي ديگر را هم به ما بركت بفرما .

اين ماه رمضان را سراسر سلامتي ، نور ، معرفت و عبادت براي همه ما قرار بده .

و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين .

دوشنبه3/7/1385 ـ مسجد جامع لاهيجان